‘I can read people, the first time I see them,’ zei Celia. Als eigenaresse van een kindertehuis een handige eigenschap bij bezoekende vrijwilligers met hun ‘goede bedoelingen’, veel meer dan dat dacht ik er niet bij. Ik leefde mijn droom, zonder terughoudenheid. Ik was een open boek. Zonder het te weten had ze ook mij gelezen.

‘Pas goed op jezelf daar in Kenia,’ drukte mijn moeder me op het hart. In drie jaar tijd zag ze me vijf keer vertrekken. 

‘Tuurlijk mam, alles komt goed!’ Dat ik na elke reis bezorgder terug kwam heeft ze niet geweten. Ik woon bijna tweehonderd kilometer bij haar vandaan. Even naar huis is altijd gepland en gezellig, daar zorgde ik wel voor. De gedrevenheid voor een doel was verblindend. Uiteindelijk is alles ook goed gekomen, al heeft dat even geduurd en heel wat gekost.

Mijn naam is Renata, dochter, zus, moeder, echtgenote en vriendin. Zoveel en allemaal van iemand, al ben je bovenal vooral jezelf natuurlijk. Maar wie ben je dan of wie wil je zijn? Ons is allemaal toen we klein waren toch gevraagd wat we wilden worden ‘later als je groot bent’? En is dat uitgekomen? Bij mij niet. Al werd ik wel wat ik altijd al moest zijn, schrijfster.

Livia stuurde mij een berichtje naar aanleiding van mijn boek, mijn verhaal waar ik niet alleen trots op ben, maar waar ik nu ook voor durf te staan. Graag neem ik je in deze blog mee in mijn passie die zo vanzelfsprekend was dat het eng werd.

Doen wat je niet laten kunt

Als klein meisje hield ik van twee dingen echt, mijn bruine pop en mijn tafeltje. Eigenlijk van drie, ook van oma’s hond. Die aaide ik elke dag na school, de pop knuffelde ik elke avond voor het slapen gaan en aan het tafeltje zat ik gelukkig te zijn. Met stapels wit papier en pennen met een dikke punt. ‘Mag ik buiten schrijven onder de druiven, mam?’

‘Doe wat je niet laten kunt’, antwoordde ze dan. Of ze het verplaatsen van mijn schrijfplek bedoelde of het schrijven zelf weet ik niet. Ik hoopte het laatste. Intercultureel opgroeien deed dat met me, zelf invulling geven aan onduidelijkheden. Ik meende het allemaal wel te weten. Zo dacht ik later bij mijn familie in Italiё te zullen gaan wonen. Kinderlijke gedachtes waaronder ook ‘die lieve kindjes in Afrika’ ooit in ’t echt te zullen zien en niet alleen bij tv-uitzendingen over een hongersnood of natuurramp op het continent. Al vormde dat natuurlijk wel mijn beeld.

Ik was veertien jaar toen ik in een meidentijdschrift in de rubriek ‘penvrienden gezocht’ een oproep zag.
´Boy, 14 years old, living in Ghana, looking for penpals in the Netherlands´. Zo begon de correspondentie met Sam en elke ontvangen brief maakte dat ik mij bijzonder voelde. Ook dat vormde mijn beeld. Ik had er naast mijn studie hard voor gewerkt, de reis naar Ghana zeven jaar later. Dat was in 1991, zonder internet en mobiele telefoon een waar avontuur.

De natuur, de geluiden, de kinderen, het gevoel, alles was daar. Ik noemde het passie. En gepassioneerd werd het, maar dat kwam vooral door Sam. Hoe dat verder verliep, laat ik voor nu in mijn boek. Nog even naar de kinderen, naar hen keerde ik terug. Weliswaar twintig jaar later en in Kenia, het geluk was weer even sterk. Ik voelde me er thuis, vooral door Boniface. Lief, mooi en schattig en zes maanden oud. In hem zag ik het donkere jongetje dat mijn zoon had kunnen zijn als ik in Ghana had durven blijven. Vanaf toen viel alles op z’n plek.

Zien wat je wilt zien

Op een namiddag zaten Celia en ik op haar veranda en verzuchtte ik hoezeer ik mij thuis voelde en vroeg ik haar zelfs of ik destijds niet naar Ghana terug had moeten gaan. ‘Met hem zou een dorp aan problemen op je af zijn gekomen,’ was haar stellige antwoord. Daarmee leerde ze mij een wijze les, maar ik was nog lang niet klaar om te leren. Dwars door de heersende cultuur schudde ik handen veel te stevig en onthield ik mij van in mijn ogen overbodige uitgebreide begroetingen. Ik bezocht bij iedere nieuwe aankomst dorpsbewoners in hun schamele onderkomens zonder eerst haar in haar huis te hebben begroet. De lijst van misstappen is eindeloos. Benaderbaar, gelijkwaardig en vooral een vriend wilde ik voor iedereen zijn. Zeker voor de buurman van het tehuis. Ik kocht een koe voor zijn gezin en maakte een reis naar Nederland mogelijk voor hem. Wat gaf dat mij een onwaarschijnlijk goed gevoel. ‘Denk aan één ding,’ zei Celia hem voor vertrek, ‘kijk hen aan als je tegen ze praat anders denken ze dat je liegt.’ Dat het wegkijken een teken was van respect ook al drong ik in gesprekken op antwoord aan begreep ik pas op dat moment.

De juiste intenties, oprechte bedoelingen, hoe je het ook noemt, ze zijn ingekleurd door je culturele achtergrond en omgeving. Al hield ik nog zoveel van mijn bruine pop vond ik haar toch ook een beetje zielig en moest ik goed voor haar zorgen omdat ze bruin was. Dat de kinderen die ik in Ghana ontmoette zo gelukkig leken begreep ik niet. Omdat ik in Kenia zag wat ik dacht te zien omdat ik dat verwachtte, rekende ik mezelf rijk met mijn kennis en geld. Met mijn aanwezigheid een bijdrage leveren aan het dagelijkse geluk van ieder die ik daar tegenkwam, was werkelijk een gedachte die ik destijds had. Verstandiger was geweest mijzelf de vraag te stellen of het zinvol was wat ik daar deed, behalve het goede gevoel dat ik er zelf aan over hield. Had de plaatselijke bevolking baat bij wat ik deed? Niet alleen zette ik een medische kamer op in het tehuis, ook ging een landbouwproject op mijn initiatief van start. Goede medische zorg voor de kinderen, bereikbaar en goedkoop voor de gemeenschap en werkgelegenheid en goed voedsel voor vele gezinnen. Het leek een goed doordacht plan. Het verrijkte enkel Celia’s familie en liet de dorpsbevolking radeloos achter.

Geven is een magische sensatie

Bij mijn eerste reis naar Kenia zaten de cadeau’s tussen de kleding gepropt. Bij de volgende vier reizen sleepte ik extra koffers stampvol spullen mee. Ik hield van de grote lach op de gezichten bij hen die ik verkoos en ik irriteerde mij aan hen die erom vroegen. Dat was geoorloofd vond ik, zo goed als ik bezig was, mocht ik daar best wat van vinden. En daar werd door iedereen natuurlijk ook wat van gevonden, al zag ik dat niet. Ik merkte het wel. Celia’s tolerantie en invloedrijke gedrag veranderde bij elk verblijf en dat had vergaande consequenties voor mijn aanwezigheid. Die hield namelijk op. Zo handelde ze dat af, met serieuze waarschuwingen, die begreep ik wel.

‘Ik dacht echt dat ik daar hoorde, maar soms moet je niet geloven wat je denkt.’

(Uit het boek ‘Zoals beloofd’)

Ik heb ondoordacht gehandeld, onterechte observaties gemaakt en onjuiste conclusies getrokken. Mijn boek laat je alles ervaren, of zoals een recensent schreef: ;haar kwetsbaarheid zindert door alle pagina’s.’

Drie verwarrende en ingewikkelde jaren heb ik mijzelf afgevraagd hoe mijn goede bedoelingen zo verkeerd konden uitpakken. Ik draaide maar rond in mijn gedachten en kwam steeds bij hetzelfde uit. Niets. Tot ik op nieuwjaarsdag 2018 besloot te beginnen met het opschrijven van mijn herinneringen. Nacht na nacht zat ik aan de grote tafel en tuimelde van de ene herinnering in de dieperliggende andere herinnering. Het verhaal ontstond uit mijn hartstochtelijk schrijven, een jaar lang. En met de woorden kwam ook het begrip over mijn eigen aandeel in de ellendige afloop. De zelfreflectie bleek van waarde in mijn verhaal. Lezers laten mij weten mild voor mezelf te zijn. Het is pas na het lezen van mijn eigen boek dat ik leerde over het White Savior Complex. Dat houdt volgens de uitleg van Wikipedia zoveel in als ‘a white person who provides help to non-white people in a selfserving manner’. Daarmee kon ik mooi verklaren waarom ik mijn passie invulde zoals ik had gedaan. Mijn gedrag accepteren en met opgeheven hoofd mijn verhaal delen met de wereld kostte wat meer moeite. Nederigheid is druppelsgewijs bij mij binnen gekomen. Voor mij stonden Ghana en Kenia gelijk aan geven. Vanuit de gedachte aan armoede en noodzaak meende ik met materiёle zaken ‘goed te doen’. Aandacht en tijd is veel belangrijker. Wacht met willen begrijpen en observeer de wereld waarin je je begeeft.

‘Zoals beloofd’ is ruim een jaar geleden uitgegeven in eigen beheer en heeft me naast veel inzichten ook veel rust gebracht door de herkenning die lezers erin vinden die ze met mij delen in hun bevindingen. Gun jezelf de ervaring met een andere cultuur, blijf reizen en stel jezelf de vraag wat je achterliggende motieven zijn om juist naar die plek te gaan.

‘Do the best you can until you know better.Then when you know better, do better.’

( Maya Angelou)

En voor hen die zich afvragen hoe het met Sam en mij is afgelopen? Sinds deze week hebben we whatsapp contact, bijna dertig jaar later!

Liefs, Renata

Het boek “Zoals beloofd is te bestellen via de Facebookpagina van Renate.

Heb jij je wel eens afgevraagd wanneer een gevoel begon of waardoor het eindigde? Soms zit iets gewoon in je dat een weg zoekt en waaraan je wel moet toegeven. Een reis naar Ghana bijvoorbeeld op mijn tweeëntwintigste en twee decennia later vijf reizen naar Kenia.
Celia, oprichtster van een gesponsord kindertehuis in de binnenlanden van Kenia, verwelkomt mij met open armen, noemt mij een uitzondering. Al benadrukt ze veelvuldig hoezeer we op elkaar lijken, komen we steeds meer tegenover elkaar te staan. Oogluikend accepteer ik de dubbele agenda’s waarmee ik word geconfronteerd om mijn verlangen te kunnen blijven voeden.
Wanneer dorpsbewoners me in vertrouwen nemen en ik mijn conclusies had moeten trekken, drijft mijn passie me nog verder. Ik neem mijn man en twee dochters mee tijdens mijn vijfde bezoek. Zeven slopende dagen tracht ik hen veilig te houden, maar moet uiteindelijk van het toneel verdwijnen waarna ik getraumatiseerd vaststel dat terugkeren geen optie meer is.
Mijn verhaal is een eyeopener voor ieder die de intentie heeft ‘goed te doen’ en neemt je mee op reis door mijn leven, van droom naar werkelijkheid, van hoop naar deceptie.

0 reacties

Een reactie versturen

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *